CÓ MỘT BÀI THƠ TRẤN THỦ LƯU ĐỒN KHÁC ! Lê Đình Lai

Kính mời quí vị độc giả cùng trao đổi!

alt
          Nhà thơ Lê Đình Lai

CÓ MỘT BÀI THƠ TRẤN THỦ LƯU ĐỒN KHÁC !

PHẢI CHĂNG ĐÃ TÌM ĐƯỢC NGUỒN GỐC XUẤT XỨ
VÀ TÁC GIẢ BÀI THƠ “ TRẤN THỦ LƯU ĐỒN” ?
 

Có lẽ rất nhiều thế hệ người Việt Nam-nhất là những người từ lứa tuổi 60-70 trở lên-đã rất quen và nhớ bài thơ Trấn Thủ Lưu Đồn bài thơ được cho là khuyết danh không rõ xuất xứ thời gian xuất hiện nói về thân phận về cuộc sống cực nhọc buồn chán của người lính thú khi lên trấn thủ ở miền biên viễn xa xôi với nhiệm kỳ 3 năm:

Ba năm trấn thủ lưu đồn / Ngày thì canh điếm tối dồn việc quan / Chém tre đẵn gỗ trên ngàn /Hữu thân hữu khổ phàn nàn cùng ai /Miệng ăn măng trúc măng mai / Những giang cùng nứa lấy ai bạn cùng / Nước giếng trong con cá nó vẫy vùng. ( Từ nay về sau xin gọi bản này là bản A ).

Giữa năm 2010 trong một chuyến điền dã về thôn Lưu Đồn xã Thụy Hồng huyện Thái Thụy tỉnh Thái Bình tôi phát hiện ở đình làng (đã được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Nhà nước. Quyết định số 1214/ QĐ ngày 30/ 10/ 1990 do Bộ trưởng Trần Hoàn ký) có một tấm bia đá lớn được một “cụ Rùa” đắp bằng xi măng cõng trên lưng đặt ở bên trái sân đình có khắc một bài thơ bằng chữ Nho (chữ Hán).

Một cụ già trong thôn đọc cho tôi ghi. Bài thơ được phiên âm như sau :

Tam thập niên trấn thủ Lưu Đồn (cụ còn nhắc Lưu Đồn phải viết hoa) / Nhật tuần điếm dạ hành sự quan / Trảm trúc cứ mộc thượng lâm / Hữu thân hữu khổ bình đàm đồng ai / Khẩu thực duẩn trúc duẩn mai / Chư mai chư trúc dĩ ai hữu bằng / Thuỷ tỉnh trạm ngư đắc cung thân thượng hạ hoành.

Bài dịch ra chữ Quốc ngữ khắc ở phía dưói bên phải tấm bia là :Ba mươi năm trấn thủ Lưu Đồn / Ngày thì canh điếm tối dồn việc quan / Chém tre đẵn gỗ trên ngàn / Có thân có khổ nói bàn cùng ai / Miệng ăn măng trúc măng mai / Những giang cùng nứa lấy ai bạn cùng / Nước giếng trong con cá nó vẫy vùng. ( Từ nay về sau xin gọi bản này là bản B)

So sánh ba bài thơ trên ( bản A bài chữ Hán phiên âm và bản B) ta có thể rút ra những nhận xét sau :

Về thể loại:Bản A và bản B cơ bản là thể lục bát . Hai câu cuối cùng là hai câu tám. Đây là sự thất luật cố ý trong phạm vi cho phép có thể chấp nhận được. Riêng câu đầu của bản A là sáu chữ ( Ba năm trấn thủ lưu đồn) trong khi đó câu đầu của bản B là bảy chữ ( Ba mươi năm trấn thủ Lưu Đồn) . Bản chữ Hán nguyên văn và được phiên âm ra chữ quốc ngữ thì không rõ thể loại. Không hẳn là song thất lục bát không hẳn là lục bát và câu cuối lại có đến mười chữ.
Về nội dung:
Bản A và bản B cơ bản là giống nhau. Sự khác nhau ở câu thứ tư chỉ là cách dùng từ khi dịch từ chữ Hán ra chữ quốc ngữ. Coi như giống nhau có thể chấp nhận được. Sự khác nhau duy nhất nhưng lại là lớn nhất cơ bản nhất là ở câu thứ nhất : bản A: Ba năm trấn thủ lưu đồn bản B : Ba mươi năm trấn thủ Lưu Đồn . chữ lưu đồn ở bản A là động từ Chữ Lưu Đồn ở bản B là danh từ riêng chỉ địa danh.
Về tác giả và nguồn gốc xuất xứ:

Bản A từ trước đến bây giờ được cho là khuyết danh không rõ tác giả và không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Còn bản nguyên văn chữ Hán qua tìm hiểu ở địa phương ( nơi có đặt tấm bia) chúng tôi được biết bản này được chép nguyên văn từ trong Thần phả của làng có tên là

Thần phả ký Lưu Đồn.

alt

                  Thần Phả Ký Lưu Đồn

alt

     Một trang trong Thần Phả Ký Lưu Đồn

 Người khởi ghi Thần phả ký Lưu Đồn là Tướng quân Nguyễn Phúc Hiền ( Sau chiến thắng quân Nguyên lần thứ ba ông đươc cử làm Phó sứ trong đoàn sứ bộ đi giao hòa với nhà Nguyên và sau này ông được phong đến Quốc Sư) là một vị quan văn võ toàn tài . Ông bắt đầu viết Thần phả từ năm 1258 khi ông cùng cha và một số vị quan khác phụng mệnh triều đình về xây dựng một căn cứ bí mật ở ấp Vạn An(* ) làm nơi thủ hiểm đề phòng mọi cơ sự có thể xảy ra. Từ đó ấp Vạn An được đổi tên thành Lưu Đồn

Khi cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288) xảy ra ông được giao nhiệm vụ chỉ huy đội Long binh Hổ binh coi bốn tiền đồn bảo vệ căn cứ Lưu Đồn đảm bảo an ninh cho triều đình và bộ máy chỉ đạo kháng chiến chống quân Nguyên.

Như thế Nguyễn Phúc Hiền là một trong những vị quan chỉ huy xây dựng và ở căn cứ Lưu Đồn từ sau chiến thắng quân Nguyên lần thứ nhất đến hết cuộc kháng chiến lần thứ ba (1258 – 1288) Tròn ba mươi năm. Phải chăng vì thế mà ông mở đầu bài thơ bằng câu Ba mươi năm trấn thủ Lưu Đồn?

Chúng tôi nghĩ đây là lời tự bạch của ông! Bằng hình tượng văn học ông đã lồng cuộc đời “Trấn thủ Lưu Đồn” của ông và những binh lính dưới quyền vào việc tổng kết một giai đoạn gian nan vất vả nhưng rất hào hùng của dân tộc: giai đoạn chống quân xâm lược Nguyên Mông . Ông đã không nhìn thắng lợi của cuộc chiến theo chiều thuận bề ngoài mà ông nhìn sâu vào cuộc chiến với những nỗi gian nan vất vả của toàn dân và cái khó của riêng ông với cương vị là người chỉ huy nhận trọng trách trước Vua và triều đình….

Ba mươi năm trấn thủ Lưu Đồn được ghi chép trong Thần phả ký Lưu Đồn người viết Thần phả là Tướng quân Nguyễn Phúc Hiền. Theo Thần phả bài thơ đã được khắc vào đá để ở đình làng từ xa xưa (Thạch biển tại đình Lưu Đồn). Đã từng là niềm tự hào của thôn dân bao đời. Do những biến động của lịch sử tấm bia cũ đã bị tàn phá mai một. Tấm bia hiện đặt ở sân đình bây giờ là bia mới được phục dựng tân tạo năm Đinh Sửu 1997 do Nguyễn Duy Thếp – một con dân của làng – cung tiến. Do đó thiết nghĩ rằng về tác giả của bản này không còn gì phải bàn.

Vấn đề đặt ra :

Một là: Trong hai bản ấy một bản là khuyết danh không rõ nguồn gốc xuất xứ thời điểm xuất hiện. Một bản có nguồn gốc xuất xứ thời điểm ra đời có tên tác giả .Vậy bản nào là bản chính bản nào là dị bản.? Bản nào có trước bản nào có sau ?
Hai là:
Tại sao bản A và bản dịch từ nguyên văn chữ Hán ra (bản B) lại giống nhau đến thế chỉ khác nhau Ba năm … và Ba mươi năm…

Ba là:
Con em nhân dân Lưu Đồn có rất nhiều người học hành đỗ đạt cao chắc họ cũng được học về bài “Ba năm trấn thủ lưu đồn” nhưng tại sao không ai tranh luận hé lộ gì về bài thơ được lưu truyền trong làng trong xã mình cả?

Nếu bài ” Trấn thủ Lưu Đồn “ (bản B) của Nguyễn Phúc Hiền là bản tổng kết ba cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông bằng hình tượng văn học thì ta cần phải có cách nhìn khác cách hiểu khác cách lý giải khác cho nội dung bài thơ chứ không thể giữ cách nhìn cách hiểu cách lý giải vốn có như đối với bài Trấn thủ lưu đồn (bản A khuyết danh ) về thân phận anh lính thú được. Việc này xin nhường lại các nhà giáo các nhà bình giảng nghiên cứu văn học.

Nghiên cứu Lịch sử và Văn học sử vốn không phải là chuyên ngành của kẻ viết bài này nên không có đủ kiến thức và phương pháp luận để lý giải nhiều khi còn sa đà vào cảm tính ngộ nhận. Những điều trình bày trên nếu có gì sa đà sai sót xin được miễn chấp!

Xin nêu vấn đề để rộng đường dư luận. Rất mong có được sự quan tâm của đông đảo bạn đọc và các nhà nghiên cứu để bài thơ không còn bị coi là khuyết danh không còn là bài thơ nói về thân phận buồn thảm vất vả của người lính thú.

Cần trả lại vị trí xứng đáng cho một bài thơ ra đời vào một trong những thời kỳ hào hùng nhất của dân tộc : Thời kỳ hào khí Đông A!

Kẻ viết bài này xin sẵn sàng trao đổi chia xẻ thông tin với Quý bạn đọc.

 Hà  Nội - Xuân Tân Mão – 21/2/2011
---------------------------

(*) Thuộc Phủ Thiên Trường 

 LÊ ĐÌNH LAI
TRUNG TÂM VĂN HÓA NGƯỜI CAO TUỔI VN

DĐ : 0167 434 6266 – 0984 085 297

lthuong

Cảm ơn bạn trinhnfs

Mong được đọc bài viết của bạn.
Nhà thơ Lê Đình Lai chiều nay đã đọc comment của bạn chắc chắn sẽ liên hệ với ông Nguyễn Duy Bích

trinhnfs

V/v bài thơ Trấn thủ Lưu Đồn

Kính gửi BÁC nhà thơ LÊ ĐÌNH LAI

Rất tình cơ biết được bác quan tâm đến bài thơ trên cháu xin mạn phép có một vài ý kiến thêm vào rất mong sự cho phép của các bác

1. Bài thơ ( cả A và B) đều theo gốc bài B nhưng đây là một bài thơ hay lại có địa danh Lưu Đồn trùng với lưu đồn ( danh từ chung ) lại nói được cái tâm tư của người lính nên nó trở nên truyền miệng cũng là điều dễ hiểu.
2. Lưu Đồn ở đây chính là thôn Lưu Đồn Thụy Hồng Thái Thụy Thái Bình nếu nhắc đến một địa danh mà ai cũng biết thì đó chính là tích Con Voi của Hưng Đạo Vương đã bị sa lầy ở khu vực này đây cũng là nơi mà các Đức Vua cha về tránh giặc Nguyên Mông.
3. Thế mà tại sao lại không thấy sử sách ghi chép lại ??? Đó chính là điều mà ai cũng hỏi thực ra thời gian đó toàn bộ sử sách không được phép ghi chi tiết theo mật lệnh TỐI CẨN TÍCH Trần Vương dã ngoại mà cách đây hơn 10 năm dân làng Lưu Đồn mới được biết do tìm lại được thần phả ký.
4.Phát hiện của bác không mới :D Điều này dân Lưu Đồn ai cũng biết tuy nhiên để được phép khôi phục lại đình chùa để nghiên cứu lại lịch sử là cả một quá trình dày công nghiên cứu và tốn kém :D

Nếu bác không vội cháu sẽ có một bài viết chi tiết hơn phân tích và dẫn chứng đầy đủ còn không bác có thể liên hệ để tìm thêm thông tin với ông Nguyễn Duy Bích No 56 Lê Thánh Tông- TP Thái Bình ĐT : 0363 732097 một người con của Lưu Đồn đã bỏ ra rất nhiều công sức để tìm lại những chứng tích của lịch sử Lưu Đồn.

Cảm ơn các cô bác đã để mắt.

Lê Trường Hưởng

Chào cô giáo sonata!
Càng ngày càng sáng ra
Bài thơ có xuất xứ
Chứng lý rõ ràng mà!

sonata

Chào anh Hưởng

Đây là bài thơ So được học trong trường Phổ thông năm lớp 6 ( trước năm 1975 chương trình phổ thông của Miền Nam )
So thuộc nằm lòng nên khi bây giờ thấy entry này của anh So nhớ đến thời niên thiếu.

Bài thơ này trong chương trình So học thuộc phiên bản A anh ạ còn xuất xứ thì cũng chỉ biết là Khuyết danh mà thôi.
Cảm ơn anh về bài viết này. Thật thú vị khi được hiểu thêm về bài thơ mình yêu thích
Kính chúc anh và gia đình ngày hôm nay thật đẹp

Lê Trường Hưởng

Chào bác hbathuoc

Hai vị Tiến sĩ đầu ngành Sử học và Văn học cũng đã nhận được bài viết của nhà thơ Lê Đình Lai rồi nhưng chắc các vị ấy bận nên chưa thấy hồi âm.

hbathuoc

Đã có ý kiến gì của các nhà nghiên cứu chưa?
Riêng tôi tin phát hiện này có độ tin cậy rất cao có thể khẳng định!

Lê Trường Hưởng

Kính anh Hai Ngô Khoai!

Bài này có từ lâu
Học mà nhớ trong đầu
Qua cả lời ru mẹ
Các thế hệ tiếp nhau

Lê Trường Hưởng

Cảm ơn Thầy Hồ Tĩnh Tâm
Nghiên cứu cũng phải nhiều năm mới tường
Đưa tư liệu để biết đường
Thu thập ý kiến đa phương đa chiều

Lê Trường Hưởng

Chào Nhà Văn-Thầy Giáo Hồ Tĩnh Tâm!

Đúng là từ trước tới nay
Ai ai cũng tưởng bài này...ca dao
Lưu đồn- đồn quân trú vào
Thái Bình có địa danh sao mà trùng
Chống quân Nguyên thật hào hùng
Căn cứ kháng chiến là vùng này đây!

Hai ngô Khoai

Tôi nhớ không chính xác lắm bài thơ Trấn thủ lưu đồn hình như in trong Quốc văn giáo khoa thư hay Quốc văn sơ học độc bản có từ trước CMTT .

Database error

ERROR From DB mySQL

DB Error: Database query failed!
» Error No: 1062
» Error detail: Duplicate entry '11700399' for key 'PRIMARY'
» Query: INSERT INTO bd_estore_online_users (id,store_id,sid,uid,username,usertype,ip,last_updated,last_page) VALUES (NULL,'7232','rs1hb5o4dfrdio73mu6qm5qbd4','0','Guest','0','54.80.219.236','2018-09-20 08:29:02','/a283689/co-mot-bai-tho-tran-thu-luu-don-khac-le-dinh-lai.html')